24 ýaşly Amazon Flex sürüjisi Arielle McCain 2018-nji ýylyň 18-nji dekabrynda Massaçusets ştatynyň Kembrij şäherinde posylka eltip berýär. Daşky gurşawy goraýjy aktiwistler we galyndylar boýunça bilermenler Amazon-yň ýol ugrundaky gaýtadan işlenilýän gaplarda gaýtadan işlenip bolmaýan täze plastik haltalarynyň ýaramaz täsir edýändigini aýdýarlar. (Pat Greenhouse / The Boston Globe)
Geçen ýylyň dowamynda “Amazon” karton gutularda gaplanan harytlaryň paýyny azaldyp, ýeňil plastik poçtanyň peýdasyna geçdi, bu bolsa bölek söwda ägirdine eltip beriş awtoulaglaryna we uçarlara has köp posylka sygdyrmaga mümkinçilik berdi.
Emma daşky gurşawy goraýjylar we galyndylary dolandyrmak boýunça bilermenler ýoluň gyrasyndaky gaýtadan işlenilýän gutularda gaýtadan işlenip bolmaýan täze görnüşli plastik haltalaryň ýaramaz täsir edýändigini aýdýarlar.
“Amazon-yň gaplamalarynda plastik haltalar ýaly meseleler bar, olar biziň gaýtadan işleme ulgamymyzda tertiplenip bilinmeýär we maşynlarda gabalyp galýar” diýip, Amazon-yň baş edarasy ýerleşýän Waşington ştatynyň King etrabynda gaýtadan işleme işine gözegçilik edýän King okrugynyň gaty galyndylary bölüminiň maksatnama müdiri Lisa Se aýtdy. “Olary kesmek üçin işçi güýji gerek. Olar maşyny saklamaly”.
Soňky baýramçylyk möwsümi elektron söwda üçin iň işjeň boldy, bu bolsa has köp ýük daşamagy aňladýar we bu bolsa köp gaplama galyndylaryna sebäp bolýar. 2018-nji ýylda ähli elektron söwda amallarynyň ýarysynyň arkasyndaky platforma hökmünde Amazon, eMarketer-iň pikiriçe, iň uly galyndylary daşaýjy we öndüriji, şeýle hem trend dörediji bolup durýar, bu bolsa onuň plastik poçta geçmeginiň tutuş pudagyň üýtgemegine alamat bolup biljekdigini aňladýar. Şeýle plastik poçta ulanýan beýleki söwda dükanlarynyň arasynda teswir bermekden ýüz öwüren Target hem bar.
Plastik poçta bilen baglanyşykly mesele iki taraply: olary aýratynlykda gaýtadan işlemeli we eger olar adaty akymda bolsa, gaýtadan işleme ulgamyny bozup, has uly materiallaryň toplumlarynyň gaýtadan işlenilmegine päsgel berip biler. Daşky gurşawy goraýjylaryň aýtmagyna görä, senagat ägirdi bolan Amazon sarp edijileri plastik poçtany gaýtadan işlemäge höweslendirmekde has gowy iş alyp barmaly, munuň üçin has köp bilim we alternatiw ýerleri hödürlemeli.
“Biz gaplama we gaýtadan işlemek mümkinçiliklerimizi gowulandyrmak üçin köp işleýäris we 2018-nji ýylda global gaplama galyndylaryny 20 göterimden gowrak azaltdyk” diýip, “Amazon” kompaniýasynyň metbugat wekili Melani Janin aýtdy we “Amazon” kompaniýasynyň öz web sahypasynda gaýtadan işlemek barada maglumat berýändigini sözüne goşdy. (“Amazon” kompaniýasynyň baş direktory Jeff Bezos “The Washington Post” gazetiniň eýesidir.)
Käbir galyndylaryň hünärmenleri Amazon-yň göwrümli kartony azaltmak maksadynyň dogry ädimdigini aýdýarlar. Plastik poçtanyň daşky gurşaw üçin käbir peýdalary bar. Gutylar bilen deňeşdirilende, olar konteýnerlerde we ýük awtoulaglarynda az ýer tutýar, bu bolsa daşamagyň netijeliligini ýokarlandyrýar. Plastik plýonkanyň öndürilmegi, ulanylmagy we ýok edilmegi gaýtadan işlenen kartona garanyňda az parnik gazlaryny çykarýar we az nebit sarp edýär diýip, Oregon Daşky gurşawyň hili departamentiniň materiallary dolandyrmak maksatnamasynyň uly syýasat analitigi Deýwid Allawi aýtdy.
Plastik şeýle arzan we berk, şonuň üçin köp kompaniýalar ony gaplamak üçin ulanýarlar. Emma sarp edijiler plastik haltalary gaýtadan işlemek üçin gutulara salmaga meýilli. Bilermenler plastik poçtanyň sortlaýjy maşynlaryň ünsüni sowýandygyny we gaýtadan işlemek üçin gaplanan kagyz haltalara salýandygyny, tutuş haltalary hapalaýandygyny, köp mukdarda karton daşamalaryny azaltmagyň oňyn täsirinden has köpdigini aýdýarlar. Kagyz haltalary halkara bazarynda ýokary bahalara satylýardy we gaýtadan işlemek senagatynda uzak wagtlap girdejili bolup gelýär. Emma haltalary satmak şeýle kyn - köpüsi Hytaýda has berk kanunlar sebäpli gaýtadan işlemek üçin iberilýär - şonuň üçin Günbatar kenarýaka gaýtadan işleýän kompaniýalaryň köpüsi olary taşlamaly bolýarlar. (Gaplama gaýtadan işlenmeli kagyz haltalardan plastik hapalanmanyň diňe bir çeşmesidir.)
“Gaplama has çylşyrymly we ýeňil bolansoň, şol bir hasyly almak üçin has köp materialy has haýal tizlikde gaýtadan işlemeli bolýarys. Girdeji ýeterlikmi? Häzirki jogap ýok” diýip, “Republic Services” kompaniýasynyň gaýtadan işlemek boýunça wise-prezidenti Pit Keller aýtdy. Kompaniýa ABŞ-da iň uly galyndylary daşaýan kompaniýalaryň biridir. “Onuň bilen gündelik iş alyp barmak zähmet we tehniki hyzmat talap edýär we açyk aýtsak, gaty gymmat”.
Soňky 10 ýylyň dowamynda “Amazon” gereksiz gaplamalary azaldyp, önümleri mümkin boldugyça asyl gutularynda ýa-da iň ýeňil gaplamalarda gaplady. “Amazon”-yň wekili Janin kompaniýanyň geçen ýyl gaplama galyndylaryny we iş çykdajylaryny azaltmak üçin uly tagallalaryň bir bölegi hökmünde ýeňil plastik poçta iberişlerine geçendigini aýtdy. Janin “Amazon”-yň “häzirki wagtda kagyz gaýtadan işlemek akymynda gaýtadan işlenip bilinýän doly gaýtadan işlenip bilýän bufer poçtasynyň kuwwatyny giňeldýändigini” ýazýar.
Korporatiw sosial jogapkärçilik ýa-da durnuklylyk hasabatyny tabşyrmaýan az sanly Fortune 500 kompaniýalarynyň biri bolan Sietl şäherinde ýerleşýän kompaniýa, "kömeksiz" gaplama maksatnamasynyň gaplama galyndylaryny 16 göterim azaltandygyny we 305 milliondan gowrak iberiş gutusyna bolan islegi aradan aýyrandygyny aýdýar. 2017.
“Meniň pikirimçe, olaryň çeýe gaplamaga geçmegi bahasy we netijeliligi bilen, şeýle hem az uglerod yzynyň bolmagy bilen baglanyşyklydyr” diýip, Durnukly Gaplama Bileleşigiň direktory Nina Gudriç aýtdy. Ol 2017-nji ýylyň dekabrynda sarp edijileri bilimlendirmek üçin ädilen ädim hökmünde Amazon-yň plastik poçtasynda peýda bolup başlan How2Recycle logotipine gözegçilik edýär.
Täze plastik bilen doldurylan poçta bilen bagly başga bir mesele, Amazon we beýleki söwda dükanlarynyň kagyz adres etiketlerini goýmagydyr, bu bolsa olary hatda dükanlaryň eltip beriş ýerlerinde hem gaýtadan işlemek üçin ýaramsyz edýär. Kagyzy plastikden aýyrmak üçin etiketleri aýyrmak gerek, şonuň üçin materiallary gaýtadan işläp bolýar.
“Kompaniýalar gowy materiallary alyp, olary etiketkalara, ýelmeşdirijilere ýa-da syýalara esaslanyp, gaýtadan işlenilmeýän edip bilerler” diýip, Gudriç aýtdy.
Häzirki wagtda, bu plastik bilen doldurylan Amazon poçtalary, sarp edijiler etiketkany aýryp, poçtany käbir zynjyrlaryň daşyndaky tabşyrylýan ýere äkidilenden soň, gaýtadan işlenip bilner. Arassalandan, guradylandan we polimerleşdirilenden soň, plastik eredilip, pol üçin kompozit agaç ýasalyp bilner. Amazonyň dogduk şäheri Sietl ýaly plastik torbalary gadagan edýän şäherlerde tabşyrylýan ýerler az.
ABŞ-da gaýtadan işlemek boýunça 2017-nji ýyldaky ýapyk döwürli hasabata görä, ABŞ-nyň öý hojalyklarynda toplanan plastik plyonkanyň diňe 4 göterimi azyk dükanlarynda we uly dükanlarda ýygnamak maksatnamalary arkaly gaýtadan işlenýär. Galan 96 göterimi zibile öwrülýär, hatda ýol gyrasynda gaýtadan işlenýän ýere zyňylsa-da, ol çöplükde galýar.
Käbir ýurtlar kompaniýalardan sarp edijiler önümlerini ulanandan soň, olar üçin has uly maliýe we dolandyryş jogapkärçiligini öz üstüne almagy talap edýärler. Bu ulgamlarda kompaniýalara önümleriň galyndylarynyň möçberine we gaplama sebäpli ýüze çykýan zyýana görä töleg tölenýär.
“Amazon” öz kanuny borçlaryny ýerine ýetirmek üçin bu tölegleri ABŞ-dan daşary käbir ýurtlarda töleýär. Welaýatlarda programmalary goldaýan “Canada Managed Services Alliance” guramasynyň maglumatyna görä, “Amazon” eýýäm Kanadada şeýle ulgamlara tabyndyr.
ABŞ-nyň gaýtadan işlemek kanunlarynyň giň gerimli düzüminde, elektronika we batareýalar ýaly aýratyn, zäherli we gymmatly materiallardan başga, şeýle talaplar heniz federal hökümetiň göwnünden turmady.
“Amazon” kompaniýasynyň sarp edijileriň önümlerini yzyna gaýtarmagy üçin saklaýan fiziki şkaflary ulanylan gaplamalary kabul edip bilýär diýip, bilermenler aýtdylar we “Amazon” kompaniýasynyň geljekde poçta arkaly ibermek üçin plastiki gaýtadan işlemäge borçlanyp biljekdigini hem sözüne goşdular.
“Olar materiallary öz paýlaýyş ulgamyna gaýtaryp getirip, ters paýlap bilýärler. Bu ýygnamak nokatlary sarp edijileriň amatlylygy üçin örän möhüm ähmiýete eýe bolýar” diýip, gözlegi geçiren Önümleri dolandyrmak institutynyň baş direktory Skott Kassell aýtdy. Sarp ediji önümleriniň daşky gurşawa täsirini azaltmaga gönükdirilen kompaniýa hem şeýle. “Emma bu olara pula düşer”.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 29-njy apreli